تجربه هاي شخصي من

گوگوش

چند روز پیش فیلمی مستند دیدم با عنوان “گوگوش، دختر ایران“، ساخته فرهاد زمانی در سال ۲۰۰۰ . این فیلم که نگاهی مختصر به بیوگرافی گوگوش به عنوان ستاره هنرمندان زن پیش از انقلاب دارد و هنرمندی و استعداد او را از سن کودکی تا جوانی با کنار هم گذاشتن تکه‌هایی از فیلمهای او به نمایش می‌گذارد، نیز نقدی است بر وضعیت سیاسی، اجتماعی ایران پیش از انقلاب و البته ابتدای انقلاب. تصاویری از محمدرضا شاه پهلوی به همراه کوروش-کوروش گفتنهای وی که در لابه‌لای تکه‌هایی از فیلمهای گوگوش قرار گرفته‌اند و صحنه‌هایی از شکوه جشنهای پهلوی در کنار تظاهراتهای انقلابی، که بخشهایی کوتاه از فیلم را تشکیل می‌دهند، نشانه نقد تندی هستند که به رژیم پهلوی می‌رود. بیشترین زمان فیلم به مصاحبه‌هایی می‌گذرد که با تعدادی از متخصصین در زمینه‌های موسیقی، شعر، جامعه‌شناسی، روزنامه‌نگاری و دین انجام گرفته است. گوگوش، بر خلاف دیگر همکارانش که ایران را در ماههای ابتدای انقلاب رفته رفته ترک می‌کردند، سه ماه پس از پیروزی انقلاب، از آمریکا به ایران بازگشت و تمام هنر، استعداد، شهرت، ثروت، آسایش و زندگی خویش را به ماندن در وطن فروخت و عاقبت بیست و یک سال بعد، ایران را ترک کرد. جدا از این شجاعت، آنچه از این فیلم برای من جالب است، منطبق کردن زندگی گوگوش بر زندگی زنان ایران و شاید تمام ملت ایران و دادن نشانه‌هایی از این شباهتها است.

پس از آنکه از محدودیت ایجاد شده برای زنان در دوران کشف حجاب رضا شاه و ادامه روند آن در زمان محمدرضا شاه می‌گوید و به اجباری شدن حجاب و ممنوعیت خوانندگی زنان در پس از انقلاب می‌رسد، این ترانه گوگوش را پخش می‌کند که می‌گوید:

من همونم که یه روز، می‌خواستم دریا بشم —– می‌خواستم، بزرگترین دریای دنیا بشم

آنجا که از انقلاب مردم ایران و از آرزوهایی بزرگ برای ساختن کشوری آباد می‌گوید، این ترانه را پخش می‌کند:

خدایا، خدایا، کویرم کویرم —– بگو ابر بباره می‌خوام جون بگیرم

و آنجا که از نظام مردسالاری و پدرسالاری و اسطوره پسر کُش رستم در فرهنگ ملت ایران می‌گوید، گوگوش می‌خواند:

ما باید اسیر بمونیم —– زنده هستیم تا اسیریم —– واسه ما رهایی مرگه

و همه این سخنان و این آوازها، با تکه‌های بسیاری از فیلمهای گوگوش، ارتباط داده شده‌اند و دیدن آن را جذاب کرده‌اند. هرچند که من، هیچگاه از فیلمهای عشقی پیش از انقلاب و البته پس از انقلاب، خوشم نمی‌آمده است.

قسمتهایی از فیلم “گوگوش، دختر ایران” (۵MB)